Nghiến răng là thói quen nhiều người mắc mà không biết, chỉ nhận ra khi mỏi hàm lúc ngủ dậy hoặc người nhà than phiền tiếng ken két ban đêm. Vậy tình trạng nghiến răng do đâu, có nên điều trị, và điều trị thế nào?
Tình trạng nghiến răng gặp ở cả người lớn và trẻ em. Nghiến răng kéo dài làm mòn răng, mỏi hàm và ảnh hưởng tới cơ, khớp hàm. Bài này chia sẻ nguyên nhân cùng cách điều trị nghiến răng, trong đó có phương pháp thay đổi nhận thức – hành vi được Bác sĩ Thu (đội ngũ Nha khoa Bác sĩ Trung Long Biên) hướng dẫn trong video.
Nghiến răng là gì?
Nghiến răng là hành vi cắn chặt và nghiến hai hàm răng qua lại với nhau, trong y khoa gọi là tật nghiến răng. Theo Bác sĩ Thu, đây vốn là một hành vi sinh lý tự nhiên do hệ thần kinh trung ương chi phối, giúp giải tỏa bớt căng thẳng cảm xúc. Nó chỉ trở thành vấn đề khi diễn ra quá mức, gây tổn thương cơ, khớp và các phục hình trong miệng.
Nguyên nhân gây ra tình trạng nghiến răng
Nghiến răng thường không đến từ một nguyên nhân duy nhất. Những yếu tố hay gặp gồm:
- Tâm lý, căng thẳng: stress, lo âu dồn nén không được giải tỏa có thể biểu hiện thành nghiến răng khi ngủ.
- Sai lệch khớp cắn: răng lệch lạc, khớp cắn không khít khiến hai hàm dễ cọ xát.
- Yếu tố di truyền: trong gia đình có người từng nghiến răng thì nguy cơ thường cao hơn.
- Thói quen và chất kích thích: cà phê, thuốc lá hoặc một số loại thuốc cũng có thể góp phần.
Có nên điều trị nghiến răng không?
Câu trả lời tùy mức độ. Nếu nghiến răng nhẹ, chưa gây mòn răng hay đau mỏi rõ, có thể chỉ cần theo dõi. Nhưng khi nghiến răng nhiều, làm mòn răng, mỏi hàm, ảnh hưởng giấc ngủ hoặc người xung quanh thì nên đi khám để được đánh giá và điều trị. Nghiến răng kéo dài là một trong những yếu tố có thể góp phần gây bệnh lý khớp thái dương hàm.
Điều trị nghiến răng bằng thay đổi nhận thức – hành vi
Theo Bác sĩ Thu, một hướng điều trị nghiến răng không xâm lấn là thay đổi nhận thức và thói quen, gồm hai phần: kiểm soát cảm xúc và kiểm soát thói quen.
Kiểm soát cảm xúc
Vì cảm xúc căng thẳng là ngòi nổ của nghiến răng, người bệnh nên giảm chất kích thích như cà phê, thuốc lá và chia nhỏ khối lượng công việc thành các mục tiêu nhỏ để bớt áp lực. Trường hợp căng thẳng nặng hoặc trầm cảm thì cần sự hỗ trợ của chuyên gia tâm lý.
Kiểm soát thói quen đặt lưỡi
Người nghiến răng thường đặt lưỡi sai vị trí, hay để lưỡi giữa hai hàm và đẩy ra trước. Mục tiêu là tập cho lưỡi đặt đúng ở vòm miệng, ngay sau nhóm răng cửa trên. Bác sĩ Thu hướng dẫn tập ba bước:
- Tư thế nghỉ: môi chạm nhẹ, hai hàm răng không chạm nhau, lưỡi đặt lên vòm khẩu cái sau răng cửa trên, hít thở bằng mũi.
- Khi nuốt nước bọt: giữ lưỡi trên vòm miệng, không cắn chặt hay nghiến răng. Một ngày ta nuốt nước bọt cả nghìn lần nên đây là dịp tập rất tốt.
- Trở về tư thế nghỉ như bước một.
Ba cách nhắc nhở để tạo thói quen
Thói quen mới cần được nhắc đi nhắc lại mới thành phản xạ. Bác sĩ Thu gợi ý ba cách nhắc:
- Nhắc bằng thị giác: dán miếng màu lên vật hay nhìn như đồng hồ, màn hình máy tính, vô lăng ô tô, điện thoại.
- Nhắc bằng xúc giác: đeo một vật không quen như chiếc vòng tay để mỗi lần để ý lại nhớ tập.
- Nhắc theo tình huống: quy ước mỗi khi điện thoại reo hay mở cửa là một lần tập.
Ngoài ra nên tập thở bằng mũi dùng cơ bụng thay vì thở nông ở ngực. Kiên trì khoảng một đến hai tháng thường thấy chuyển biến. Bạn có thể nhờ người thân quan sát ban đêm và tái khám để bác sĩ theo dõi độ mòn răng.
Các phương pháp hỗ trợ khác
Tùy trường hợp, bác sĩ có thể kết hợp thêm: đeo máng chống nghiến để bảo vệ răng, điều chỉnh khớp cắn hoặc chỉnh nha khi có sai lệch, và xử lý các yếu tố toàn thân liên quan. Nếu nghiến răng đã ảnh hưởng tới khớp thì việc điều trị khớp thái dương hàm đi kèm cũng cần thiết.
Câu hỏi thường gặp về nghiến răng
Nghiến răng khi ngủ có tự hết không?
Có trường hợp nhẹ tự giảm, nhưng nếu do căng thẳng hay sai khớp cắn kéo dài thì thường cần can thiệp. Nên đi khám khi đã mòn răng hoặc mỏi hàm.
Nghiến răng có làm hỏng răng không?
Nghiến răng kéo dài làm mòn men răng, gây ê buốt, có thể nứt răng hoặc hỏng phục hình, kèm mỏi cơ và khớp hàm.
Đeo máng chống nghiến có chữa khỏi nghiến răng không?
Máng giúp bảo vệ răng khỏi lực nghiến và giảm hậu quả, nhưng không xử lý gốc rễ. Cần kết hợp kiểm soát cảm xúc và thói quen như trên.
Trẻ em nghiến răng có cần điều trị không?
Trẻ em cũng có thể nghiến răng. Nên cho bé đi khám nếu nghiến nhiều, mòn răng hoặc kèm dấu hiệu bất thường khác.
Khi nào nên đi khám nghiến răng ở Long Biên?
Nên đi khám khi bạn thấy mòn răng, mỏi hàm buổi sáng, đau vùng khớp hàm, hoặc người nhà phàn nàn tiếng nghiến ban đêm. Khám sớm giúp tìm đúng nguyên nhân và chọn cách điều trị nhẹ nhàng, tránh để lâu ảnh hưởng tới khớp thái dương hàm.
Bạn có thể xem Bác sĩ Thu hướng dẫn chi tiết trong video dưới đây.
Lưu ý: Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám trực tiếp. Chỉ định điều trị cụ thể do bác sĩ quyết định sau khi thăm khám. Kết quả có thể khác nhau tùy từng người.
Giám đốc chuyên môn Nha khoa Bác sĩ Trung Long Biên & Cộng sự. Theo đuổi chuyên sâu về cắn khớp và khớp thái dương hàm từ năm 2016, tốt nghiệp chương trình nha khoa liên ngành quốc tế VieSID (2026), đã tiếp nhận và điều trị hơn 1.000 ca rối loạn khớp thái dương hàm.
Xem thêm thông tin ›