Sáu chiếc hàm giả. Sáu lần hy vọng rồi lại cất vào ngăn kéo. Đó là quãng đường một chú ở ngay Long Biên đã đi qua trước khi ngồi lên ghế của Nha khoa Bác sĩ Trung Long Biên để làm chiếc thứ bảy.
Chú đã 80 tuổi. Mất toàn bộ răng hàm trên, hàm dưới chỉ còn bốn chiếc. Với chú, chiếc hàm tháo lắp không phải chuyện thẩm mỹ, mà là chuyện có ăn được hay không, có dám ngồi ăn cùng người khác hay không.
- Chú 80 tuổi, mất hết răng hàm trên, hàm dưới còn 4 răng. Đã làm sáu chiếc hàm tháo lắp ở nhiều nơi trước đó.
- Vấn đề của những chiếc hàm cũ: thức ăn đọng lại, có gai xương tì vào gây đau, hàm lỏng nên ngại ăn, ngại đi đâu.
- Lần này chú làm hàm tháo lắp toàn bộ cho hàm trên và hàm khung cho hàm dưới.
- Điểm quyết định độ khít không nằm ở vật liệu, mà ở khâu lấy dấu: bác sĩ lấy dấu đi lấy dấu lại nhiều lần cho tới khi đạt.
- Ngay tại ghế, chú tháo hàm ra khó vì hàm bám chặt, ăn được bánh, uống nước, há to không rơi hàm.
Sáu chiếc hàm và một ngăn kéo đầy thất vọng
Khi bác sĩ hỏi chú đã làm bao nhiêu chiếc hàm rồi, chú trả lời gọn: sáu chiếc.
Sáu chiếc, làm ở nhiều nơi khác nhau.
Điều đáng nói là chú không thiếu điều kiện, cũng không ngại đi. Chú đi nhiều, làm nhiều, hỏi nhiều. Nhưng mỗi chiếc hàm lại vướng một chuyện.
Chuyện lớn nhất là ăn. Chú kể, với những chiếc hàm cũ, thức ăn chui vào bên trong rồi đọng lại ở đó. Ăn xong là phải xử lý. Thành ra:
“Cho nên rất ngại ăn. Ngại ăn lắm. Mà đi đâu là ngại lắm, mà mình cũng hay được con cho đi.”
Câu ấy nghe qua thì nhẹ, nhưng nó gói đúng nỗi khổ của người lớn tuổi mất răng. Không phải đau đến mức kêu, mà là ngại. Ngại nên ăn ít đi. Ngại nên né những bữa cơm đông người. Ngại nên con cháu rủ đi đâu cũng thấy vướng.
Còn một chuyện nữa: gai xương. Chú từng phải rạch lợi mài gai xương, nhưng rồi nó lại nhô lên và tì vào nền hàm. Mỗi lần ăn là mỗi lần cái gai ấy dí vào.
Chú thậm chí đã tự xoay xở ở nhà: lấy giấy ráp đánh, lấy dũa móng tay dũa bớt chỗ cộm. Vẫn không đạt.
Điều khiến chú đổi ý
Chú định đi làm lại từ trước Tết. Không phải vì kinh tế, mà vì “cứ líu díu việc nọ việc kia”. Cái hẹn với chính mình bị đẩy lùi hết lần này tới lần khác.
Đến một hôm, chiếc hàm cũ rơi xuống và gãy làm đôi.
Chú quyết định: ngày mai đi làm.
Còn vì sao chọn phòng khám này, lý do rất đời thường. Con gái chú đã làm răng ở đây và thấy tốt. Một người bạn của chú, giáo viên cấp ba, cũng làm ở đây và thấy tốt. Với người 80 tuổi, lời của người quen bao giờ cũng nặng hơn mọi lời quảng cáo.
Vì sao chiếc hàm này bám chặt hơn?
Lần này chú làm hàm tháo lắp toàn bộ cho hàm trên, và hàm khung cho hàm dưới, tận dụng bốn chiếc răng còn lại làm điểm tựa.
Ngay tại ghế, bác sĩ mời chú tự tháo hàm trên ra. Chú thử. Không dễ như trước nữa.
“Ngày xưa chỉ cần lấy lưỡi đẩy là ra. Giờ không lấy được như thế đâu, phải giật ra chứ. Hàm tháo lắp này còn chặt hơn cả hàm cố định.”
Bác sĩ Trung giải thích lý do, và nó không nằm ở chỗ nhiều người nghĩ:
“Chú có nhớ mấy lần em lấy dấu không? Em phải lấy dấu đi lấy dấu lại. Chỗ đấy mút nó như kiểu kính hút vậy. Chứ không phải đơn giản đâu.”
Đây là điểm mà nhiều cô chú hay bỏ qua khi so sánh các nơi làm hàm. Chiếc hàm bám chắc hay lỏng lẻo phần lớn được quyết định ở khâu lấy dấu, tức là bước sao chép lại đúng hình thể sống hàm và các vùng bám xung quanh. Lấy dấu chưa đạt mà vẫn làm tiếp thì dù vật liệu tốt đến đâu, chiếc hàm vẫn cứ chông chênh.
Bác sĩ cũng đã chỉnh cả đường cười cho chú chứ không chỉ chỉnh chỗ ăn nhai.
Bài kiểm tra ngay trên ghế: ăn một chiếc bánh
Bác sĩ không hỏi chú thấy thế nào rồi cho về. Chú được thử ngay:
- Cắn lại, cười hết cỡ, há to hết cỡ xem hàm có rơi không. Không rơi.
- Ăn thử một chiếc bánh bình thường, loại giòn vỡ vụn, ngay trên chiếc hàm vừa lắp.
- Uống nước.
- Tháo hàm dưới ra cho mọi người xem độ bám của hàm khung.
Cảm nhận của chú sau bài kiểm tra ấy:
“Khít lắm mà không cảm thấy một tí đau nào cả. Không khen, không cần, tí đau cả.”
Và điều chú để ý nhất, so với sáu chiếc hàm trước:
“Cái hàm này ăn xong không thấy đọng tí nào.”
Ở tuổi 80, chú vẫn còn đi hát. Một chiếc hàm không rơi khi há to, không lọc sọc khi nói chuyện, với chú không chỉ là chuyện ăn uống.
Điều bác sĩ dặn chú trước khi về
Buổi lắp hàm không kết thúc bằng một lời chúc mừng suông. Bác sĩ Trung dặn chú rất cụ thể: về nhà nếu có điểm đau thì cứ qua phòng khám bất kể buổi sáng nào, không cần đặt lịch trước, để bác sĩ mài chỉnh và đánh bóng lại chỗ cộm.
Đây là chi tiết quan trọng với người mới lắp hàm. Vài điểm cộm trong những ngày đầu là chuyện bình thường, vì nướu đang làm quen với nền hàm mới. Cái sai là chịu đựng nó, hoặc tự lấy giấy ráp mài như chú từng làm với những chiếc hàm cũ.
Xem lại buổi lắp hàm
Nếu nhà mình cũng có một ngăn kéo đựng hàm giả
Câu chuyện của chú đáng kể lại không phải vì chiếc hàm thứ bảy đẹp hơn sáu chiếc trước. Mà vì nó cho thấy một điều: làm lại nhiều lần chưa chắc đã bằng làm đúng một lần.
Sáu chiếc hàm cũ đều được làm ra bởi những bàn tay có nghề. Nhưng chừng nào cái gai xương chưa được xử lý, chừng nào dấu chưa lấy đạt, thì chiếc thứ bảy hay thứ tám cũng vẫn nằm trong ngăn kéo.
Nếu ba mẹ mình đang có một chiếc hàm giả mà ít khi thấy đeo, đừng vội nghĩ là tại ba mẹ khó tính hay tại hàm giả thì vốn thế. Hãy đưa ba mẹ đi khám để bác sĩ xem chiếc hàm đó vướng ở đâu. Có khi chỉ là một điểm cộm cần mài. Có khi là một cái gai xương nằm dưới lợi.
Ba mẹ đã vất vả cả đời. Đến tuổi này, một bữa cơm ăn ngon miệng và ngồi ăn cùng con cháu mà không ngại, không phải là đòi hỏi gì to tát.
Muốn tìm hiểu trước khi đi khám, mời cô chú đọc bài Hàm tháo lắp cho người lớn tuổi, xem quy trình làm hàm tháo lắp đúng chuẩn và vì sao khâu lấy dấu quyết định hàm có ôm khít. Khi cần bác sĩ xem trực tiếp, cô chú có thể đặt lịch khám.
Câu hỏi thường gặp
Làm hàm tháo lắp nhiều lần mà vẫn không ăn được là vì sao?
Thường vì nguyên nhân nằm ngoài chiếc hàm. Có thể là gai xương hoặc điểm xương nhô dưới lợi tì vào nền hàm, có thể là khâu lấy dấu chưa đạt nên hàm không bám hút, cũng có thể là khớp cắn chưa được chỉnh. Chưa xử lý gốc thì làm thêm hàm mới cũng lặp lại đúng vấn đề cũ.
Hàm khung khác gì hàm tháo lắp thường?
Hàm khung có khung kim loại và móc tựa vào những chiếc răng thật còn lại, nên bám chắc hơn và nền hàm gọn hơn. Điều kiện là trong miệng phải còn răng đủ khỏe để làm điểm tựa, như trường hợp chú trong bài còn bốn răng hàm dưới.
Vì sao phải lấy dấu nhiều lần?
Vì dấu là bản sao chép hình thể sống hàm. Lấy dấu đạt thì nền hàm ôm sát và tạo được lực hút giữ hàm. Lấy dấu chưa đạt mà vẫn làm tiếp thì phải bù bằng cách khác, và chiếc hàm khó bám chắc. Bác sĩ lấy dấu lại là đang làm kỹ chứ không phải làm chậm.
Mới lắp hàm về bị đau thì có phải hàm bị lỗi không?
Vài điểm cộm hoặc đau nhẹ trong những ngày đầu là chuyện thường gặp khi nướu làm quen với nền hàm mới, và bác sĩ chỉnh lại là được. Điều không nên làm là tự mài, tự dũa ở nhà, hoặc chịu đựng cho tới khi loét.
Bài viết ghi lại một ca thực tế tại Nha khoa Bác sĩ Trung Long Biên, danh tính người bệnh được giữ ẩn danh. Nội dung mang tính cung cấp thông tin, không thay thế cho việc thăm khám trực tiếp. Kết quả điều trị tuỳ tình trạng răng, nướu và xương hàm của từng người, cô chú vui lòng đến khám để được bác sĩ đánh giá và tư vấn cụ thể.
Giám đốc chuyên môn Nha khoa Bác sĩ Trung Long Biên & Cộng sự. Theo đuổi chuyên sâu về cắn khớp và khớp thái dương hàm từ năm 2016, tốt nghiệp chương trình nha khoa liên ngành quốc tế VieSID (2026), đã tiếp nhận và điều trị hơn 1.000 ca rối loạn khớp thái dương hàm.
Xem thêm thông tin ›