Sáng hôm ấy phòng khám đón một bác từ Hải Dương. Bác tự chạy xe máy, đi khoảng 70 cây số để lên đây. Thứ bác mang theo không phải một chiếc răng sâu, mà là bộ hàm giả tháo lắp mới làm được nửa tháng, cùng một câu hỏi rất giản dị: vì sao đeo vào thì đau đến mức không ăn nổi bữa cơm.
Chúng tôi kể lại buổi khám này vì biết có nhiều cô chú đang ở đúng hoàn cảnh ấy. Hàm mới làm, tiền đã trả, mà chiếc hàm thì nằm trong túi áo nhiều hơn nằm trong miệng.
- Bác đến khám với mong muốn làm lại một chiếc hàm mới, vì hàm vừa làm nửa tháng đeo vào là đau, phải tháo ra ngay.
- Bác sĩ Trung chụp phim và khám kỹ trước khi quyết định, và tìm ra nguyên nhân: hai điểm gai xương nằm dưới lợi, một ở vùng răng cửa, một ở vùng răng sau.
- Hướng xử lý được chọn là giữ lại chiếc hàm cũ: tiểu phẫu loại bỏ gai xương, rồi đệm lại nền hàm và chỉnh khớp cắn, thay vì làm mới từ đầu.
- Lý do rất đời: làm hàm mới phải đi lại ba bốn lần, mà nhà bác cách phòng khám 70 cây số.
- Câu chuyện này ghi lại buổi khám và kế hoạch điều trị. Phần kết quả sẽ được cập nhật khi bác quay lại tái khám.
Nửa tháng, hai chiếc hàm, và những bữa cơm dở dang
Bác đã mất hết răng, nên bộ hàm tháo lắp là chỗ dựa duy nhất để ăn nhai. Hàm trên hàm dưới đều đã làm xong, mới được nửa tháng.
Nhưng đeo vào thì đau.
Đau tới mức bác phải tháo ra ngay. Không nhai nổi cơm. Một bộ hàm còn mới nguyên mà gần như không dùng được, trong khi cái bác cần chỉ là ngồi vào mâm cơm và ăn được như mọi người.
Bác lên phòng khám với một mong muốn rất rõ ràng trong đầu: làm lại cho bác một chiếc hàm khác.
Ý nghĩ quen thuộc: cứ đau thì làm lại cái mới
Đây là chỗ nhiều cô chú hay dừng lại, và cũng là chỗ dễ mất tiền oan nhất.
Khi hàm giả đeo vào bị đau, phản xạ tự nhiên của chúng ta là quy cho chiếc hàm: chắc hàm làm chưa khít, chắc thợ làm chưa khéo, thôi bỏ đi làm cái khác cho xong. Suy nghĩ ấy nghe rất hợp lý. Nó chỉ có một lỗ hổng: nếu nguyên nhân gây đau không nằm ở chiếc hàm, thì chiếc hàm thứ hai, thứ ba cũng sẽ đau y như vậy.
Bác sĩ Trung chọn cách ngược lại. Trước khi bàn chuyện làm mới hay giữ cũ, bác sĩ đi tìm nguyên nhân đã. Dù bác đã mất hết răng, phim chụp vẫn được thực hiện, và bác sĩ dùng tay dò từng vùng trên sống hàm, hỏi bác đau ở đâu thì nói ngay.
Chỉ chạm tay vào, bác đã đau.
Hai điểm gai xương, và viên sạn trong đôi giày
Nguyên nhân lộ ra ngay dưới lớp lợi: hai điểm gai xương. Một điểm ở phía răng cửa, một điểm ở phía răng sau, có cả mặt ngoài lẫn mặt trong.
Gai xương là những chỗ xương hàm nhô lên bất thường sau khi mất răng. Chúng nằm khuất dưới lợi nên nhìn bằng mắt thường rất dễ bỏ qua. Nhưng nền hàm giả thì tì thẳng lên đó. Mỗi lần đặt hàm vào là mỗi lần nhói.
Bác sĩ Trung giải thích bằng một hình ảnh mà nghe xong ai cũng hiểu:
“Nó giống như kiểu trong đôi giày của chúng ta có một viên sạn. Khi đi thì đau, không thể đi được. Mặc dù đôi giày đấy có thể rất xịn. Còn một đôi giày bình thường thôi nhưng trơn chu và êm ái thì vẫn đi bình thường.”
Chiếc hàm ở đây chính là đôi giày. Có thay mười đôi giày xịn mà viên sạn vẫn nằm nguyên trong đó thì vẫn không đi nổi.
Bác sĩ cũng nói thẳng một điều mà người trong nghề đều biết: khi làm hàm tháo lắp, gai xương là thứ đôi khi không được để ý tới và không được xử lý trước. Đó là lý do chiếc hàm dù làm đúng vẫn có thể gây đau.
Sửa chiếc hàm cũ, thay vì làm chiếc hàm mới
Tìm ra nguyên nhân rồi, kế hoạch cho bác gồm hai bước.
Bước một, xử lý gai xương. Bác sĩ gây tê, lật lợi, mài bỏ hai điểm gai xương cho phần nền phẳng phiu trở lại, rồi khâu đóng bằng chỉ tự tiêu. Chỉ tự tiêu để bác khỏi phải chạy 70 cây số thêm một lần chỉ để cắt chỉ.
Bước hai, sửa lại chính chiếc hàm bác đang có. Bác sĩ đệm thêm cho nền hàm một lớp đệm của Nhật và làm lại đường viền để hàm bám hút chặt hơn, êm hơn. Sau đó chỉnh khớp cắn để bác ăn nhai cân hai bên.
Vì sao không làm hẳn một chiếc hàm mới, đẹp hơn? Bác sĩ nói rất thật:
“Bây giờ làm lại thì nó sẽ đẹp hơn, nhưng mà nó hơi phí tiền của bác.”
Còn một lý do nữa, rất đời. Làm một chiếc hàm mới đúng quy trình thì phải lấy dấu, thử sáp, lắp hàm, tái khám, tính ra ba bốn lần đi lại. Với một bác lớn tuổi tự chạy xe máy 70 cây số mỗi lượt, ba bốn lần ấy là cả một chặng đường dài. Sửa thì gọn trong một lần.
Chiếc hàm cũ vẫn còn dùng được. Vài năm nữa, khi bác muốn một bộ hàm mới đẹp hơn, lúc đó quay lại làm từ đầu cũng chưa muộn.
Phần kết của câu chuyện còn ở phía trước
Chúng tôi muốn trung thực với các cô chú: câu chuyện này dừng ở buổi khám và kế hoạch điều trị. Bác sẽ cần thời gian để vết khâu lành, để làm quen với nền hàm vừa đệm lại. Khi bác quay lại tái khám, phòng khám sẽ ghi lại và cập nhật phần kết vào chính bài viết này.
Nhưng có một thứ đã thay đổi ngay trong buổi sáng hôm đó. Cơn đau kéo dài nửa tháng không còn là một điều bí ẩn nữa. Nó có tên, có vị trí, và có cách xử lý.
Với người bệnh, biết mình đau vì cái gì đôi khi đã là một nửa chặng đường.
Xem lại buổi khám
Điều bác sĩ muốn nhắn các cô chú đang đeo hàm tháo lắp
Kết lại buổi khám, Bác sĩ Trung nói một câu đáng để các cô chú giữ lại:
“Không phải là hàm tháo lắp không ăn nhai được, mà nhiều khi cái nguyên nhân gây đau mà chúng ta không tìm ra được, đó mới chính là cái gây cản trở.”
Nếu cô chú đang đeo hàm giả mà thấy đau dai dẳng, xin đừng chịu đựng cho qua, và cũng đừng vội bỏ tiền làm chiếc hàm khác. Việc nên làm trước tiên là đi khám để bác sĩ tìm cho ra chỗ đau bắt nguồn từ đâu. Có khi chỉ là một điểm cộm cần mài. Có khi là một viên sạn nằm dưới lợi như trường hợp của bác.
Các cô chú đã vất vả cả đời rồi. Đến tuổi này, một bữa cơm ăn ngon miệng không phải là đòi hỏi gì to tát.
Muốn tìm hiểu kỹ hơn trước khi đi khám, mời cô chú đọc bài Hàm tháo lắp cho người lớn tuổi, hoặc xem quy trình làm hàm tháo lắp đúng chuẩn và số buổi hẹn cần đi. Khi cần bác sĩ xem trực tiếp, cô chú có thể đặt lịch khám để phòng khám sắp xếp thời gian phù hợp với đường đi lại.
Câu hỏi thường gặp
Đeo hàm tháo lắp bị đau có phải do hàm làm sai không?
Không hẳn. Đau có thể đến từ chính chiếc hàm (nền hàm cộm, đường viền dài, khớp cắn lệch), nhưng cũng có thể đến từ nền xương và lợi bên dưới, chẳng hạn gai xương như trường hợp trong bài. Cần khám trực tiếp mới phân biệt được, vì hai nhóm nguyên nhân này xử lý theo hai hướng khác nhau.
Gai xương là gì và vì sao nó làm đau khi đeo hàm?
Gai xương là phần xương hàm nhô lên bất thường, thường gặp sau khi mất răng. Nó nằm dưới lợi nên khó thấy bằng mắt, nhưng nền hàm giả lại tì trực tiếp lên trên. Mỗi lần đặt hàm vào là mỗi lần điểm gai bị đè, gây nhói và loét.
Bị đau thì có bắt buộc phải làm lại hàm mới không?
Không nhất thiết. Nếu chiếc hàm hiện tại còn dùng được và nguyên nhân đau nằm ở nền xương hoặc lợi, bác sĩ có thể xử lý nguyên nhân rồi đệm lại nền hàm, chỉnh khớp cắn cho vừa. Cách này giữ được chi phí và giảm số lần đi lại. Phương án cụ thể tuỳ tình trạng từng người.
Đeo hàm mới bao lâu mà vẫn đau thì nên đi khám lại?
Vài ngày đầu hơi cộm, hơi vướng là chuyện thường gặp khi lợi đang làm quen. Nhưng nếu đau kéo dài, đau tới mức phải tháo hàm ra và không ăn nhai được, cô chú nên quay lại khám sớm thay vì cố chịu. Để lâu, điểm tì đè có thể gây loét và làm tiêu thêm xương.
Bài viết ghi lại một ca thăm khám thực tế tại Nha khoa Bác sĩ Trung Long Biên, danh tính người bệnh được giữ ẩn danh. Nội dung mang tính cung cấp thông tin, không thay thế cho việc thăm khám trực tiếp. Kết quả điều trị tuỳ tình trạng từng người, cô chú vui lòng đến khám để được bác sĩ đánh giá và tư vấn cụ thể.
Giám đốc chuyên môn Nha khoa Bác sĩ Trung Long Biên & Cộng sự. Theo đuổi chuyên sâu về cắn khớp và khớp thái dương hàm từ năm 2016, tốt nghiệp chương trình nha khoa liên ngành quốc tế VieSID (2026), đã tiếp nhận và điều trị hơn 1.000 ca rối loạn khớp thái dương hàm.
Xem thêm thông tin ›