Răng trên trùm kín răng dưới (cắn sâu): cái hại nằm ở chỗ không nhìn thấy

Tóm tắt nhanh

  • Một mức trùm là bình thường và cần thiết. Răng cửa trên vốn phải phủ lên răng cửa dưới một phần thì con mới cắn đứt được thức ăn. Bài này nói về mức trùm quá sâu.
  • Dấu hiệu: con cười gần như không thấy răng cửa dưới; khi cắn lại, răng trên trùm gần kín răng dưới; ca sâu hơn thì rìa răng dưới chạm vào phần lợi phía sau răng cửa trên.
  • Đây là nhóm hay bị bỏ qua vì trông “gọn gàng” hơn hô hay móm, nhưng hại của nó tích luỹ chậm và âm thầm.
  • Các hệ quả được y văn ghi nhận: mòn men răng cửa · tổn thương lợi khi rìa răng dưới cắn vào lợi · và mối liên quan với khớp thái dương hàm, là mối liên quan, không phải quan hệ nhân quả chắc chắn.
  • Điều quyết định thời điểm can thiệp là cắn sâu do răng hay do xương. Với phần xương, cánh cửa nằm ở lúc con còn tăng trưởng.

Ba mẹ nhìn thấy gì

Bố và con gái khoảng 9 tuổi ngồi cười trên ghế sofa ở nhà - Nha khoa Bác sĩ Trung Long Biên
Ảnh minh hoạ

Ba mẹ ít khi nhắn tới phòng khám vì cắn sâu. Nhóm này thường được phát hiện tình cờ, trong một buổi khám vì chuyện khác, đi hàn một chiếc răng sâu, hoặc đưa anh chị em đi khám thì bác sĩ nhìn sang.

Lý do rất dễ hiểu: cắn sâu trông không “xấu”. Hàng răng trên đều, phủ gọn lên hàng răng dưới, nhìn ngoài chẳng thấy gì bất thường. Ba mẹ thấy con hô thì lo ngay, thấy con móm thì lo ngay, còn cắn sâu thì nhiều gia đình còn thấy hài lòng.

Những gì có thể quan sát ở nhà:

  • Con cười lên gần như không nhìn thấy hàng răng cửa dưới, chỉ thấy hàng trên.
  • Khi con cắn hai hàm lại, răng cửa trên trùm xuống quá nửa thân răng cửa dưới; có ca trùm gần kín.
  • Ca sâu hơn: rìa cắn của răng cửa dưới chạm vào phần lợi ngay phía sau răng cửa trên, chỗ này ba mẹ khó tự nhìn, thường bác sĩ mới thấy.
  • Mặt nhìn nghiêng có khi thấy tầng mặt dưới hơi ngắn, cằm nhìn khoẻ, góc hàm vuông.
  • Trên men răng cửa có thể thấy rìa cắn bị mòn phẳng, hoặc mặt trong răng cửa trên có vệt mòn, chỗ này thường phải soi mới rõ.

Trước hết: trùm bao nhiêu là bình thường?

Đây là chỗ cần nói rõ trước khi ba mẹ lo lắng oan.

Hai hàng răng cửa không được thiết kế để chạm rìa vào rìa như hai lưỡi kéo đóng thẳng. Răng cửa trên vốn phải phủ ra ngoài và xuống dưới một phần răng cửa dưới. Phần phủ đó gọi là độ cắn phủ, và nó có việc để làm:

  • Nó giúp con cắn đứt thức ăn, hai rìa răng trượt qua nhau như hai lưỡi kéo, chứ không cụng vào nhau.
  • Nó tạo đường dẫn cho hàm dưới khi con đưa hàm ra trước hoặc sang bên, giúp các răng hàm phía sau nhả nhẹ ra khỏi nhau ở những động tác đó.
  • Nó giữ môi và má không bị cắn phải khi ăn.

Tài liệu chỉnh nha kinh điển mô tả mức phủ được coi là bình thường vào khoảng một phần năm đến một phần ba chiều cao thân răng cửa dưới. Nhiều tài liệu xếp vào nhóm cắn sâu khi răng trên trùm quá một nửa thân răng cửa dưới; mức nặng hơn là khi rìa răng cửa dưới không còn chạm vào răng cửa trên nữa mà chạm thẳng vào lợi.

Vậy nên xin ba mẹ nhớ: thấy răng trên phủ lên răng dưới không phải là bất thường. Câu hỏi là phủ tới đâu, và rìa răng dưới đang chạm vào cái gì.


Nghịch lý: trông ổn nên bị để yên

Cắn sâu hiếm khi làm con đau. Không có gì cấn, không có gì cộm, con vẫn ăn được, vẫn cười đẹp. Vì vậy nó thường được để yên qua nhiều năm, trong khi những thứ nó gây ra thì cứ cộng dồn từng chút một, mỗi ngày mấy nghìn lần cắn.

Cái hại của cắn sâu là hại tích luỹ, không phải hại cấp tính. Y văn ghi nhận ba hướng sau. Xin nói trước để ba mẹ đọc cho đúng liều: đây là những điều có thể xảy ra ở nhóm cắn sâu, không phải điều chắc chắn sẽ xảy ra với con của ba mẹ.

1. Mòn men răng cửa

Khi độ phủ quá sâu, rìa răng cửa dưới trượt trên mặt trong răng cửa trên với một biên độ dài hơn bình thường và với lực dồn tập trung vào nhóm răng trước. Trên men răng, hậu quả được mô tả là mòn rìa cắn răng cửa dưới và mòn mặt trong răng cửa trên.

Điều đáng nói: men răng không mọc lại. Một chiếc răng cửa đã mòn phẳng rìa cắn ở tuổi hai mươi thì phần men đó mất vĩnh viễn, và việc phục hồi về sau thuộc về phục hình chứ không thuộc về chỉnh nha nữa. Đây là lý do vì sao một tình trạng “không đau” lại đáng được xử lý khi con còn nhỏ.

2. Tổn thương lợi

Ở nhóm cắn sâu mức nặng, rìa răng cửa dưới không dừng lại ở mặt răng trên mà cắn thẳng vào vùng lợi phía sau răng cửa hàm trên. Vùng lợi này bị tì đè nhiều lần mỗi ngày, dẫn tới viêm, sưng đỏ, đôi khi loét, và về lâu dài có thể góp phần làm tụt lợi ở vùng đó. Tình huống ngược lại cũng gặp: mặt ngoài lợi của nhóm răng cửa dưới bị đè bởi răng trên.

Trong y văn nha chu, sang chấn khớp cắn được xem là yếu tố làm nặng thêm tổn thương ở mô quanh răng khi đã có viêm, chứ không phải một mình nó khởi phát bệnh nha chu. Nói cách khác: cắn sâu không “gây ra bệnh lợi”, nhưng ở một đứa trẻ vệ sinh răng miệng chưa tốt thì nó là một gánh nặng cộng thêm không cần thiết.

3. Mối liên quan với khớp thái dương hàm: phần cần nói cẩn thận

Đây là phần ba mẹ hay đọc được những câu rất mạnh trên mạng, nên xin trình bày đúng mức mà bằng chứng cho phép.

Cơ chế được mô tả trong y văn: khi độ phủ quá sâu và răng cửa trên lại ngả vào trong, hàm dưới bị hạn chế trong việc trượt ra trước, hàng răng cửa trên trở thành một bức tường chặn. Hàm dưới có xu hướng bị “khoá” ở một vị trí lùi ra sau. Về lâu dài, tình trạng này được cho là có thể ảnh hưởng tới cách khớp thái dương hàm làm việc và tới sự cân bằng của nhóm cơ nhai.

Nhưng đây là điều phải nói cho đủ: các tổng quan hệ thống về mối quan hệ giữa sai khớp cắn và rối loạn thái dương hàm nhìn chung ghi nhận mối liên quan ở mức yếu và không nhất quán, không đủ để kết luận sai khớp cắn là nguyên nhân gây bệnh lý khớp. Rối loạn thái dương hàm được hiểu là bệnh lý nhiều yếu tố, khớp cắn chỉ là một trong số đó, bên cạnh chấn thương, thói quen nghiến, tư thế, yếu tố tâm lý và cả yếu tố cá thể.

Cho nên câu đúng để mang về là: cắn sâu nặng là một yếu tố đáng được xem xét trong bức tranh chung của khớp hàm, chứ không phải một bản án. Ba mẹ không cần hoảng; ba mẹ chỉ cần cho con đi khám và để bác sĩ đọc cả khớp cắn lẫn khớp hàm.

Ba mẹ muốn hiểu kỹ hơn về khớp thái dương hàm, bộ khớp cho phép hàm dưới đóng, mở, trượt và nghiền, có thể đọc cụm bài chuyên sâu về chủ đề này trên website.

[CHÈN LINK CHO NGƯỜI ĐĂNG: trỏ sang bài trụ cột của cụm "Khớp thái dương hàm" đã có trên bacsitrunglongbien.com. Cần lấy URL thật trước khi đăng, xem mục "Việc còn treo".]


Cắn sâu do RĂNG hay do XƯƠNG: chỗ quyết định thời điểm

Bảng phân biệt cắn sâu do răng và cắn sâu do xương ở trẻ - Nha khoa Bác sĩ Trung Long Biên

Hai đứa trẻ có hàm răng nhìn giống hệt nhau vẫn có thể thuộc hai nhóm khác nhau, và cách xử lý khác nhau từ gốc.

Cắn sâu nghiêng về RĂNGCắn sâu nghiêng về XƯƠNG
Cái đang saiNhóm răng cửa trồi quá mức, hoặc nhóm răng hàm phía sau chưa trồi đủTỷ lệ giữa hai khối xương hàm theo chiều đứng
Khuôn mặt nhìn nghiêngThường cân đối, tầng mặt dưới bình thườngKiểu mặt ngắn: tầng mặt dưới ngắn, góc hàm vuông và đóng, cằm nhìn khoẻ
Nhóm cơ nhaiBình thườngThường khoẻ và dày hơn
Yếu tố gia đìnhÍt liên quanKiểu mặt ngắn hay lặp lại trong gia đình
Diễn tiến theo tuổiTương đối ổn địnhCó xu hướng rõ dần qua giai đoạn dậy thì
Hướng xử lý chungĐiều chỉnh chiều cao của các nhóm răngTác động lên hướng phát triển theo chiều đứng khi con còn tăng trưởng

Vì sao sự phân biệt này lại quyết định thời điểm? Vì nó chạm đúng lằn ranh mà Bác sĩ Trung nhắc đi nhắc lại:

“Những vấn đề điều trị xương sẽ được điều trị ở lứa tuổi dưới 11-12 tuổi. Còn trên 11-12 tuổi thì chúng ta sẽ điều trị vấn đề về răng là chủ yếu thôi.” (Bác sĩ Trung)

Mốc 11-12 tuổi ở đây là vùng đỉnh tăng trưởng, không phải một con số cứng, nó thay đổi theo tuổi xương của từng đứa trẻ, và tuổi xương thì được đọc trên phim chứ không đoán theo ngày sinh. Ý của câu nói trên là: khi con còn tăng trưởng, chúng ta còn tác động được vào phần xương; qua vùng đó, cánh cửa xương hẹp lại và phần lớn công việc còn lại nằm ở răng.

Với cắn sâu, điều đó có nghĩa cụ thể như sau. Nếu cái sâu ấy chủ yếu là chuyện của hàng răng, thời điểm không quá gấp, có ca chờ đến khi bộ răng vĩnh viễn đủ rồi làm một lượt lại gọn hơn. Nhưng nếu nền xương đang góp phần đáng kể, thì khoảng thời gian con còn tăng trưởng là khoảng thời gian có giá trị, và bỏ lỡ nó thì về sau lựa chọn thu hẹp lại.

Và cũng như mọi nhóm khác trong loạt bài này, xin nhắc lại một hiểu nhầm phổ biến: “điều trị sớm” không đồng nghĩa với “gắn mắc cài sớm”. Ở giai đoạn nhỏ, việc cần làm thường là tác động lên hướng phát triển và theo dõi theo từng mốc, chứ chưa phải sắp thẳng từng chiếc răng.

Chỉ khám kèm phim mới tách được hai nhóm này. Nhìn bằng mắt thường, kể cả mắt của người có nghề, không đủ để kết luận.


Nếu để nguyên đến tuổi trưởng thành thì sao?

Không có gì kịch tính xảy ra vào một buổi sáng. Chuyện của cắn sâu là chuyện của thời gian:

  • Phần men đã mòn thì không mọc lại; càng để lâu, phần phải phục hồi về sau càng nhiều, và việc phục hồi khi đó thuộc về phục hình, không phải chỉnh nha.
  • Vùng lợi bị tì đè lâu năm có thể để lại hậu quả về mô quanh răng, khó đảo ngược hoàn toàn.
  • Khi đã hết tăng trưởng, phần xương không còn tác động được nữa. Chỉnh nha ở tuổi trưởng thành vẫn cải thiện được nhiều, nhưng làm việc trong một khung xương đã cố định, và với ca lệch lạc theo chiều đứng ở mức lớn, phẫu thuật chỉnh hình xương hàm có thể được đặt ra.

Nói vậy không phải để doạ. Người lớn điều trị cắn sâu vẫn là chuyện thường ngày ở phòng khám, và Bác sĩ Trung vẫn nhận điều trị chỉnh nha cho bệnh nhân ở tuổi 30, 40, 50, điều kiện là mô quanh răng còn tốt. Ý ở đây chỉ là: ở trẻ, chúng ta có thêm một công cụ mà người lớn không còn, đó là sự tăng trưởng. Bỏ qua nó thì không mất tất cả, nhưng mất một lợi thế.


Ba mẹ cần nhớ

Ba điều ba mẹ cần nhớ khi răng trên của con trùm kín răng dưới - Nha khoa Bác sĩ Trung Long Biên
  1. Một mức trùm là bình thường và cần cho chức năng cắn. Đáng chú ý là khi răng trên trùm quá nửa răng dưới, và nhất là khi rìa răng dưới chạm vào lợi.
  2. Cắn sâu không đau nên hay bị để yên, mà cái hại của nó thì tích luỹ. Men răng đã mòn không mọc lại.
  3. Do răng hay do xương là câu hỏi quyết định thời điểm. Chỉ khám kèm phim mới trả lời được, và khoảng thời gian con còn tăng trưởng là khoảng có giá trị.

Câu hỏi ba mẹ hay hỏi

Con em răng đều tăm tắp, chỉ có điều răng trên trùm hơi sâu: vậy có cần làm gì không?

Răng đều và khớp cắn đúng là hai chuyện khác nhau, và cắn sâu chính là ví dụ rõ của điều đó. Có cần can thiệp hay không thì tuỳ mức độ, tuỳ nền xương và tuỳ những gì đang diễn ra ở men răng và ở lợi. Việc nên làm là cho con đi khám để biết mình đang ở đâu, chứ không phải mặc định là phải điều trị.

Bao nhiêu là “quá sâu”?

Nhiều tài liệu chỉnh nha xếp vào nhóm cắn sâu khi răng cửa trên trùm quá một nửa thân răng cửa dưới, và coi là nặng khi rìa răng cửa dưới chạm vào lợi hàm trên. Nhưng bác sĩ không chỉ nhìn con số: hai đứa trẻ cùng mức trùm mà một bên đã mòn men, một bên chưa, thì mức độ ưu tiên khác nhau.

Cắn sâu có gây bệnh khớp thái dương hàm cho con không?

Y văn hiện nay ghi nhận mối liên quan, không phải quan hệ nhân quả chắc chắn. Rối loạn thái dương hàm là bệnh lý nhiều yếu tố; khớp cắn chỉ là một trong số đó. Cắn sâu nặng là điều đáng được xem xét và theo dõi, không phải điều để ba mẹ lo sợ.

Con đã 14 tuổi rồi thì có muộn không?

Không có mốc nào là “muộn” theo nghĩa hết cứu chữa. Nhưng nếu phần lớn vấn đề của con nằm ở nền xương thì cần biết là cánh cửa xương đã hẹp lại, và kế hoạch điều trị ở tuổi này sẽ khác với kế hoạch nếu làm lúc con 10 tuổi. Đi khám để biết mình đang đứng ở đâu vẫn là việc nên làm, càng sớm càng đỡ phải tiếc.

Con hay nghiến răng ban đêm, có liên quan tới cắn sâu không?

Nghiến răng ở trẻ là một chủ đề riêng, và y văn hiện nay không xem sai khớp cắn là nguyên nhân chính của nó. Tuy vậy, nếu con vừa nghiến răng vừa có cắn sâu, thì phần men răng cửa chịu tải nhiều hơn, đây là điều nên nói với bác sĩ trong buổi khám để được theo dõi mức mòn.


Đọc tiếp trong cẩm nang

Cắn sâu ở trẻ là loại mà cái hại nằm ở chỗ không nhìn thấy, nên ba mẹ khó tự đánh giá. Một buổi khám với phim là đủ để biết mức độ và biết có cần làm gì bây giờ không.

Lưu ý: Bài viết cung cấp thông tin giáo dục sức khoẻ, không thay thế việc thăm khám trực tiếp. Mỗi trẻ có tình trạng riêng; kết quả điều trị khác nhau tuỳ từng ca.

Thạc sĩ, Bác sĩ Nguyễn Quang Trung
Thạc sĩ - Bác sĩ
Nguyễn Quang Trung
Đã kiểm duyệt nội dung

Giám đốc chuyên môn Nha khoa Bác sĩ Trung Long Biên & Cộng sự. Theo đuổi chuyên sâu về cắn khớp và khớp thái dương hàm từ năm 2016, tốt nghiệp chương trình nha khoa liên ngành quốc tế VieSID (2026), đã tiếp nhận và điều trị hơn 1.000 ca rối loạn khớp thái dương hàm.

Xem thêm thông tin ›
📞Gọi ngay 💬Chat Zalo 📅Đặt lịch